Kawa z grzybami sprawdza się, gdy ktoś chce zmniejszyć ilość kofeiny, nie rezygnować z porannego rytuału i lubi przy tym łagodniejszy, lekko ziemisty smak. Nie sprawdza się natomiast jako sposób na lepszą pamięć, odporność czy „adaptogenne wsparcie”. Dowody na takie działanie są cienkie, a dawki ekstraktów w saszetkach zwykle są niższe niż w badaniach. Różnica w samopoczuciu po przejściu na taką mieszankę najczęściej wynika z mniejszej ilości kawy w kubku, a nie z samych grzybów. Poniżej wyjaśniam, co jest w tych produktach, co mówią badania, jak czytać etykiety i komu lepiej odpuścić. Dzięki temu łatwiej odróżnisz fakty od marketingu.
Co właściwie jest w saszetce
Nie chodzi o pieczarki ani borowiki. W kawie z grzybami lądują grzyby funkcjonalne, czyli twarde, gorzkie lub zwyczajnie niejadalne gatunki, które od wieków stosuje się w medycynie wschodniej. Najczęściej są to soplówka jeżowata, czaga (hubiak ukośny), reishi (lakownica lśniąca) i cordyceps (w produktach zwykle maczużnik bojowy).
Grzyby występują tu w formie sproszkowanego ekstraktu, zmieszanego z mieloną lub rozpuszczalną kawą. Proporcje bywają różne, a producenci rzadko podają je jasno. Smak kawy zmienia się niewiele: wyczuwalna jest co najwyżej delikatna ziemistość albo lekka goryczka, szczególnie przy czadze i reishi. Przygotowanie niczym nie różni się od zwykłej kawy. Mieszankę rozpuszczalną wystarczy zalać gorącą wodą, a mieloną zaparzyć w kubku, dripie lub ekspresie.
Co mówią badania
Najlepiej wypada soplówka jeżowata. Istnieją małe badania na ludziach, które sugerują korzystny wpływ na funkcje poznawcze, ale to próby krótkie i na niewielkich grupach, więc trudno na ich podstawie wyciągać mocne wnioski. Cordyceps bada się pod kątem wydolności fizycznej, a wyniki są niejednoznaczne. Czaga i reishi mają głównie badania laboratoryjne i na zwierzętach. Dla kogoś, kto pije kubek kawy przed pracą, wynika z nich niewiele, bo to, co działa na komórki w probówce czy na myszy, nie musi działać w ludzkim organizmie.
Ekstrakty grzybowe w badaniach podaje się zwykle w dawkach liczonych w gramach dziennie. W saszetce z kawą bywa ich zaledwie kilkaset miligramów, a często producent nie podaje nawet tego.
Do tego dochodzi kwestia kofeiny. Skoro część mieszanki stanowią grzyby, kawy jest mniej, więc w porcji jest mniej kofeiny. Zwykle wychodzi mniej więcej połowa tego, co w klasycznej filiżance, czyli około 40–60 mg zamiast 80–100 mg. Dla osób, którym zwykła kawa przyspiesza tętno albo pogarsza sen, to realna korzyść. Tyle że można ją uzyskać także prościej: parząc słabszą kawę, używając połowy dawki albo sięgając po mieszankę z kawą bezkofeinową.
Jak czytać etykietę
Rynek jest mocno niejednorodny. Obok produktów z konkretnym ekstraktem są takie, w których grzyby to tylko dodatek dla marketingu. Przy wyborze warto sprawdzić kilka rzeczy:
- czy podano gatunek grzyba po łacinie, a nie tylko „mieszankę grzybów”,
- czy jest informacja o ilości ekstraktu w porcji,
- czy napisano, z jakiej części grzyba pochodzi surowiec,
- czy podano zawartość beta-glukanów, czyli związków, którym przypisuje się główne działanie.
Owocnik czy grzybnia na ziarnie
To najważniejszy szczegół, który większość kupujących pomija. Owocnik to ta część grzyba, którą widać w lesie. Grzybnia to jego podziemna sieć, którą w produkcji często hoduje się na ziarnach zbóż.
Problem polega na tym, że przy uprawie na ziarnie w gotowym proszku zostaje sporo skrobi ze zboża. Taki produkt może zawierać wyraźnie mniej aktywnych związków niż ekstrakt z samego owocnika, a kosztuje podobnie. Skrobia bywa też zaliczana do „polisacharydów”, dlatego sama liczba polisacharydów na opakowaniu niewiele mówi. Liczy się przede wszystkim zawartość beta-glukanów.
Wskazówką jest właśnie deklarowana zawartość beta-glukanów. Jeśli producent się nią chwali i podaje konkretną wartość, to dobry znak. Jeśli jej brakuje, a na opakowaniu dominują hasła o „mocy natury”, lepiej zachować dystans.
Rozsądnym wyborem jest ekstrakt z owocników, najlepiej z podaną standaryzacją. Brzmi to mniej atrakcyjnie niż kolorowa saszetka z lasem na froncie, ale tu dokładnie o to chodzi.
Dla kogo to zły pomysł
Dla większości zdrowych dorosłych kawa z grzybami jest bezpieczna, ale nie dla wszystkich. Ostrożność powinny zachować osoby w ciąży i karmiące, bo brakuje danych o bezpieczeństwie, oraz alergicy na grzyby. Rozsądnie jest też skonsultować się z lekarzem, jeśli przyjmuje się leki na stałe. Warto pamiętać, że to suplementy diety, więc nie przechodzą takich badań skuteczności i bezpieczeństwa jak leki.
Czaga, reishi i leki
Czaga zawiera dużo szczawianów. U osób skłonnych do kamicy nerkowej lub z chorobami nerek regularne picie może być złym pomysłem. Opisywano też przypadki uszkodzenia nerek po dużych, długotrwałych dawkach.
Czaga i reishi mogą wpływać na poziom cukru we krwi i na krzepliwość. Przy lekach przeciwcukrzycowych oraz przeciwzakrzepowych pojawia się ryzyko interakcji, więc to nie jest temat do samodzielnych eksperymentów. Podobnie ostrożni powinni być pacjenci przed planowanym zabiegiem operacyjnym, bo dodatkowe osłabienie krzepnięcia może mieć znaczenie.
Beta-glukany mogą modulować pracę układu odpornościowego. Osoby z chorobami autoimmunologicznymi albo po przeszczepach, które przyjmują leki immunosupresyjne, powinny omówić taki dodatek z lekarzem.
U reszty osób objawy uboczne ograniczają się zwykle do rozstroju żołądka, wzdęć lub biegunki. Jeśli coś takiego się pojawi, wystarczy odstawić produkt i sprawdzić, czy problem znika. Jeśli dolegliwości nie mijają, warto skontaktować się z lekarzem.
Smak, cena i werdykt
Mieszanki z grzybami kosztują wyraźnie więcej niż zwykła kawa, często kilkukrotnie więcej za porcję. Za tę różnicę dostaje się łagodniejszą kawę, mniej kofeiny i ewentualnie niewielką dawkę ekstraktu, której działanie jest słabo udokumentowane.
Jako zamiennik wieczornej lub drugiej kawy w ciągu dnia taka mieszanka może mieć sens, zwłaszcza jeśli smakuje. Jako suplement na koncentrację czy odporność to droga i mało przekonująca droga na skróty. Jeśli ktoś chce sprawdzić soplówkę, uczciwiej kupić osobny ekstrakt ze znaną zawartością i dawkować go świadomie, a kawę pić taką, jaką lubi. Wtedy wiadomo, za co się płaci i co naprawdę trafia do kubka.
